अखबार नेपाल ट्रेन्डिङ

काठमाडौं: “नेपालका बालबालिकाहरूमा इन्टरनेट सुरक्षा र नयाँ प्रविधिका जोखिमहरू” नामक विस्तृत सर्भे प्रकाशित गरेको छ । १२,९९९ नमूना लिएर गरिएको उक्त सर्वेक्षणमा नेपालका सात वटै प्रदेशलाई समेटेर तयार पारिएको छ ।

हिमालय होटल कुपन्डोलमा विभिन्न सरकारी र गैरसरकारी निकायहरूको उपस्थितिमा सार्वजनिक भएको उक्त रिपोर्टले नेपालका सात वटै प्रदेशमा बालबालिकाहरूले कसरी सूचना प्रविधिको प्रयोग गर्छन्, त्यस सम्बन्धी विषयलाई कसरी बुझ्छन्, ज्ञान कस्तो छ र सूचना प्रविधिको सुरक्षित प्रयोगमा उनीहरूसँगै बाबुआमा, शिक्षक आदिको प्रवृत्ति कस्तो छ भन्ने जस्ता विषयहरू समेटेको छ । बालबालिकालाई केन्द्रमा राखेर इन्टरनेट सुरक्षामा नयाँ बहसको थालनी गर्नु तथा रिपोर्टले सङ्केत गरेका नतिजाहरूलाई सम्बन्धित निकायसम्म पुर्या्एर यस विषयसँग सम्बन्धि नयाँ नीति निर्माणमा सहयोग पुर्यारउनु उक्त कार्यक्रमको उद्देश्य रहेको थियो ।

रिपोर्टले नेपालका बालबालिकाहरू अनलाइन यौन शोषणमा अत्यन्तै संवेदनशील र जोखिमपूर्ण अवस्थामा रहेको देखाएको छ । समग्र देशभर भएका बालबालिकाहरूमा इन्टरनेटको प्रयोग बढिरहेको सन्दर्भमा त्यसले निम्त्याउन सक्ने विभिन्न जोखिम र शोषणलाई रोक्नको लागि सरकार, इन्टरनेट प्रदायक संस्था, स्कुल र बाबुआमाको प्रयास कमजोर रहेको पनि यसले देखाएको छ । ७१.८०% बालबालिकाहरूमा इन्टरनेटको पहुँच रहेको र उनीहरू दिनको जुनसुकै समयमा पनि चलाउने पहुँचमा रहेको देखिएको छ । लगभग आधा केटा (५२.२%) र केटी (४७.८%) ले एक्लै भएको समयमा इन्टरनेट धेरै चलाउने बताएका छन् । ६०.९% प्रतिशत बालबालिकाको आफ्नै फेसबुक खाता छ र त्यसमा ५१.३% लाई इन्टरनेट प्रयोगका जोखिमहरूको बारेमा थाहा छैन । ४९.५ % केटा र ५०.५ % केटीले अनलाइन यौन दुर्व्यवहार भएका खोज्न सकिने कानुनी उपचार र सुरक्षाको बारेमा थाहा नभएको बताएका छन् ।

इन्टरनेटमा पाउन सकिने अश्लील, र फोहोरी सामाग्रीहरूको बारेमा धेरै बालबालिकाहरूलाई थाहा नभएको पाइएको छ । ५५.७ % ले इन्टरनेट चलाइरहेको बेला आउने चिजहरू सिधै खोल्ने बताएका छन् । रिपोर्टले बालबालिकाको अवस्थालाई मात्र नदेखाएर त्यसमा बाबुआमाको भूमिका पनि खोजेको छ । १८.८ % बाबुआमाले छोराछोरीको जीवनमा के कस्तो भइरहेको छ भन्ने कुरा सोध्दैनन् । अझै डर लाग्दो अवस्था त के छ भने ७१.१ % बाबुआमाले आफूलाई भइरहेको गाह्रो वा खराब अनुभवको कुरा छोराछोरीले नसुनाउने गरेको बताएका छन् । लगभग ७०% बाबुआमालाई नै बालबालिकाको सुरक्षित इन्टरनेट प्रयोगको लागि अपनाउन सकिने सामाग्री छान्ने तरिका थाहा छैन । यसरी यस रिपोर्टले इन्टरनेट र प्रविधिको बढ्दो प्रयोगको समयमा नेपाली बालबालिकाहरू सबै प्रदेशमा एकदमै जोखिमपूर्ण अवस्थामा रहेको देखाएको छ ।

यस अध्ययनमा भएको १२,९४४ स्याम्पल मध्ये १८ वर्ष भन्दा कम उमेरका बालबालिका ५०११, ३१५५ शिक्षक, र ४७७८ बाबुआमाहरू रहेका छन् । यसले गरेका ३४ सम्बन्धित क्षेत्रका जानकार व्यक्तिमा नेपाल प्रहरी, न्यायधिसहरू, र नागरिक समाजका प्रतिनिधिहरूको पनि सहभागिता रहेको थियो । बालबालिकामा इन्टरनेट सुरक्षा र नयाँ प्रविधिका जोखिम न्यूनीकरणको लागि आधारशिला तयार गर्नु र बहसको थालनी गर्नु तथा सम्बन्धित निकाय र सरोकारवाला पक्षलाई यस क्षेत्रमा ध्यानाकर्षण गरी बालबालिकाहरूलाई जोखिम मुक्त बनाउने पहल गर्ने यस अध्ययनको उदेश्य रहेको थियो । यस रिसर्च गर्नुका अलावा ECPAT Luxembourg ले नेपालका बालबालिकाहरूमा भइरहेका यौन हिंसा न्यूनीकरणको लागि सन् २००८ देखि काम गरिरहेको छ । यस रिसर्चलाई काठमाडौ कानुन स्कुलका एसोसिए प्रोफेसर कपिल अर्यालले प्रवीण सुवेदी र मानस वाग्लेको सहयोगमा तयार पारेका हुन् ।

{ग्राफ सहित}