अखबार नेपाल ट्रेन्डिङ

काठमाडौं: आज फेब्रुअरी २१ अर्थात अन्तर्राष्ट्रिय मातृभाषा दिवस । नेपालमा पनि विभिन्न कार्यक्रम आयोजना गरी मनाइँदैछ । दिवसको अवसरमा नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान, भाषा आयोग, नेपाल आदिवासी जनजाति उत्थान राष्ट्रिय प्रतिष्ठान र मातृभाषी साहित्यकर्मीले कार्यक्रम गरी मनाउँदैछन् । नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानको आयोजनामा आज सुनसरीको धरानमा राष्ट्रिय मातृभाषा कविता महोत्सव हुँदैछ । प्रतिष्ठानले विगतमा काठमाडौंमा गर्दै आएको महोत्सव यो पटक देशैभरका कविको उपस्थितिमा धरानमा गर्न लागेको हो ।

महोत्सवमा ४४ जना कविले विभिन्न भाषाका कविता सुनाउने प्रतिष्ठानका परिषद सदस्य तथा आख्यानकार राजन मुकारुङले जानकारी दिए । उनका अनुसार प्रतिष्ठानले बर्सेनी दिँदै आएको आएको प्रज्ञा मातृभाषा साहित्य पुरस्कार यो वर्ष नेपाल भाषाका साहित्यकार डा. योगेन्द्रमान प्रधानाङ्ग र उराँव भाषाका साहित्यकार बेचन उराँवलाई प्रदान गरिनेछ । पुरस्कारको राशि १ लाख रुपैयाँ छ ।

यस्तै प्रज्ञा प्रतिष्ठानकै र भाषा आयोगको संयुक्त आयोजनामा प्रतिष्ठान कमलादी हलमा अन्तरक्रियात्मक सङ्गोष्ठी हुने आयोगका कामु सचिव डा. लोकबहादुर लोप्चनले जानकारी दिए । दिवसकै अवसरमा नेपाल आदिवासी जनजाति उत्थान राष्ट्रिय प्रतिष्ठानले मातृभाषा राष्ट्रिय सेवा पुरस्कार २०८० बाट जनकवि तथा गीतकार दुर्गालाल श्रेष्ठलाई प्रदान गर्ने कार्यक्रम छ ।

मातृभाषा संरक्षणका लागि सचेतना जगाउने उदेश्यले साँस्कृतिक पहिरनहरु सहित र्याली तथा झाँकीहरु प्रदर्शन गरिंदैछ । त्यसैगरी मातृभाषामा विभिन्न साहित्यिक गतिविधी र साँस्कृतिक कार्यक्रमहरु पनि आयोजना गरिदैछ । नेपालमा ६० को दशकयता भाषिक जागरणले गति लिएको छ । नेपालमा विभिन्न जाति तथा समुदायहरु आफ्नो भाषा तथा भेषभूषाको संरक्षण र सम्वर्द्धनका लागि जुट्न थालेका छन् । भाषाहरुको संरक्षणका लागि भाषिक सम्मेलनहरु पनि आयोजना हुन थालेका छन् । नेपालका लोपोन्मुख भाषाहरुको संरक्षण तथा सम्वर्द्धनको मुख्य उदेश्य लिएर यस्ता कार्यक्रमहरु आयोजना गरिदै आएको छ ।

तत्कालिन पुर्वी पाकिस्तान (हालको बंगलादेश) मा बंगाली भाषा (मातृभाषा) बोल्न पाउनुपर्छ भनेर माग गर्दा सन् १९५२ मा त्यहाँका विद्यार्थीहरु मारिएको दिनको संस्मरणमा यो दिवस मनाउन थालिएको हो । सन् १९९९ नोभेम्बर १७ मा यूनेस्कोले पनि यस दिनलाई विशेष दिनका रुपमा स्विकार गरेको थियो । पछि सन् २००० मा संयुक्त राष्ट्रसंघले समेत यस दिनलाई मातृभाषा दिवसका रुपमा आह्वान गरेपछि विश्वभर यो दिवस मनाउन थालिएको हो । बंगलादेशमा भने अहिले पनि आजको दिन राष्ट्रिय विदा दिने गरिन्छ ।

नेपालमा ११ दशमलव ७ प्रतिशतले मैथिली बोल्दछन् भने ६ प्रतिशतले भोजपुरी, ५ दशमलव ८ प्रतिशतले थारू, ५ दशमलव १ ले तामाङ भाषा र ३ दशमलव २ ले नेवारी भाषा बोल्ने तथ्यांकले देखाएको छ । यस तथ्यांक अनुसार नेपाली भाषापछि नेपालमा सवैभन्दा बढि बोलिने भाषा मैथिली हो भने सबैभन्दा कम बोलिने भाषा संस्कृत हो ।

संस्कृत भाषा बोल्ने जनसंख्या एक हजार ६६९ रहेको छ । नेपालको संविधान २०७२ को प्रस्तावनामै नेपाललाई बहुभाषिक भनिएको छ । धारा ६ मा सबै मातृभाषाहरु राष्ट्रभाषा हुन् भनिएको छ । यसबाट सबै (१२३ वटै) भाषाहरुलाई समान रुपमा संवैधानिक स्तर प्राप्त भएको छ ।